Overweging 3 februari – Frank de Haas

Jeremia 1, 4-5.17-19, Lucas 4, 21-30

Beste mede parochianen,

1.

In de eerste lezing spreekt de Heer tot Jeremia. Al vóórdat Jeremia werd geboren, had de Heer een plan voor hem. Hij stelt hem aan als profeet . Nu zet Hij Jeremia aan tot actie. Jeremia moet tot het volk gaan zeggen wat de Heer hem opdraagt. En Hij houdt Jeremia voor: Wees niet bang. Je kunt rekenen op het nodige verzet. Maar dan geeft de Heer hem als het ware een pantser mee tegen de agressie van het volk. In vers 18 wordt dat zo uitgedrukt: Ik maak u ‘tot een versterkte stad, een ijzeren zuil, een koperen muur’. De tegenwerking zal geen effect hebben. Want Jeremia  krijgt de bescherming van de Heer.

2.

Om de lezing uit Lucas goed te kunnen verstaan, moeten we even kijken naar de verzen die eraan voorafgaan – we lazen die vorige week zondag – en dan in het bijzonder vers 18. Daar staat: ‘De geest des Heren is over mij gekomen, omdat hij mij gezalfd heeft. Hij heeft mij gezonden om aan armen de Blijde Boodschap te brengen, aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken, en aan blinden dat zij zullen zien, om verdrukten te laten gaan in vrijheid’. Maar dan, heel merkwaardig, gaat Hij die mooie woorden ineens stevig relativeren. In vers 24 zegt Hij: ‘geen profeet is heilzaam voor zijn eigen vaderstad’. En in vers 25 en 26 verwijst hij naar Elia, die, terwijl er vele weduwen in Israël waren, maar één van hen bezocht. En tenslotte spreekt hij in vers 27 over vele melaatsen in de tijd van Elisa, waarvan er maar één werd genezen. Dat is toch, lijkt toch heel wat minder dan Jezus beloofde. Dat wekt de boosheid van de omstanders op. Jezus wordt weggejaagd, en het liefste hadden ze hem van een berg naar beneden gegooid.

3.

Iets meer nog over de eerste lezing. Wat mooi is dat beeld van een uitverkiezing van Jeremia van de moederschoot af. En de kracht die de Heer aan Jeremia zal geven. Van de moederschoot af, dat kunnen we zo zien: het leven van de mens is gewild en gekend vanaf de moederschoot, vanaf dus het prille begin. Dit beeld komt op meerdere plaatsen in de bijbel voor. En de Heer kent ook ieder’s toekomst.

4.

Iets meer over het evangelie. Het lijkt een vreemd verhaal. Na een positieve stemming, nadat Jezus als het ware zijn programma heeft ontvouwd, is er ineens een omslag. Die in de tekst niet wordt gemotiveerd of toegelicht. Waarom beschrijft Lucas dit zo? Ik las dat Lucas in deze regels eigenlijk het hele openbare optreden van Jezus wil samenvatten. En dan is de kern dat Jezus een teken was van tegenspraak, zijn hele leven lang. Er is gejuich voor hem. Bewondering, instemming. Maar er is  ook veel verzet. Vijandigheid. Niet iedereen apprecieert zijn optreden, staat achter zijn verhaal. We weten dat Jezus zal gaan lijden. Ik las dat zijn leerling Paulus dezelfde ervaring heeft opgedaan. Ook tegen Paulus kwam er hevig verzet nadat er aanvankelijk instemmend naar hem werd geluisterd . We hoorden dat in het evangelie twee voorbeelden uit het Oude Testament werden genoemd. Iemand de stad uit jagen: dat gebeurde vaker! Op deze manier ervaart Jezus wat hem nog vaker in Zijn leven te wachten zal staan.

5.

Het is duidelijk uit de vergelijking van Jeremia en Jezus dat profeten op forse weerstand kunnen rekenen. De andere overeenkomst tussen deze twee mannen is dat zij volhouden, dat zij niet bezwijken. En dat komt door de hulp van de Heer. Zij staan er niet alleen voor.

Ja, de Heer kent ons dus, ons hele leven, door en door. Je kunt zeggen: God roept tot ons via onze vaders en moeders. Dus niet van ergens uit de hoogte. Dat is een mooi beeld: dat alles wat de Heer van ons wil, tot ons komt via onze vader en moeder. God spreekt dus tot ons door mensen.

6.

Jezus kwam voor ons. Maar zie hoe hij werd tegengewerkt. Uit ook uit zijn eigen woonplaats Nazaret kreeg Hij zoveel commentaar. Dus de mensen dicht om hem heen. Maar Hij liet zich daardoor niet uit het veld slaan… Hij trok de wereld in om de Blijde Boodschap te verkondigen, een boodschap van liefde. Hij bleef niet bij zijn moeder. Ging om met vissers. Met zondige tollenaars. Met vrouwen van niet onbesproken gedrag. Hij laat zich dus niet ontmoedigen, laat zich niet wegsturen.

7.

In de voorbereiding van deze viering vonden we het aanvankelijk lastig om te bepalen wat deze lezingen ons, mensen van deze tijd, nu precies te zeggen hebben. Maar we kwamen met elkaar wel tot een aantal gedachten.

Volgens ons is die boodschap dat ook wij ons niet moeten laten wegjagen, dat ook wij pal moeten staan voor onze principes en overtuigingen. Hoe stevig zijn die verankerd? En: hoe nadrukkelijk slagen we erin het voorbeeld van Jezus op te volgen? Wij zouden bereid moeten zijn eenzelfde onverschrokkenheid te tonen. Te staan voor wie we zijn, vol te houden, onze rug recht te houden! Al zal dat misschien niet altijd even eenvoudig zijn…

En we vroegen ons af: die negatieve, zeg maar gerust vijandige reacties die de woorden van de profeten opriepen, kwamen die voort uit angst bij mensen voor het nieuwe, voor het onbekende, de verandering? Het is misschien behaaglijker om aan het bestaande vast te houden. Dat is veilig en gemakkelijk. Dat is ook in onze wereld van vandaag, in het groot en in het klein, nogal eens zichtbaar. Een neiging tot behoudendheid? Helaas staat dat een noodzakelijke en wenselijke verandering nog wel eens in de weg.

8.

Dit lijkt ons herkenbaar. En het lijkt waardevol dat als mensen die onzekerheid bij elkaar waarnemen, dat ze er dan met elkaar over praten. Omdat dat een manier kan zijn om twijfels te overwinnen en samen kracht te vinden om nieuwe wegen op te gaan

9.

Gekend worden van de moederschoot af. De moeite waard om te bedenken: wat kregen wij van huis uit mee aan waarden en normen? Zijn er verschillen te zien tussen de generaties? Ook hier bij ons. Waar initiatieven opbloeien rond kinderen en jongeren. Hoe groeien jongeren van nu op? Wat is de toekomst van de nieuw geborenen van deze tijd? Wat doen wij? Denk aan de discussies over het klimaat. Onze zorg en verantwoordelijkheid om een ‘schone’ aarde achter te laten voor onze kinderen en kind’s kinderen. Onze inzet voor gerechtigheid. Wellicht werd ook u geraakt door het nieuws dat er in Den Haag wordt gesproken over een verruiming van het kinderpardon. God is liefde. Daar hoort bijvoorbeeld ook bij dat we vluchtelingen opnemen, dat ieder kind ’s ochtends een ontbijt krijgt, dat we in brede zin de kinderen beschermen.

10.

Vanuit welke ‘grondhouding’ leven wij ons leven? Kunnen wij zijn als profeten? En slagen we er dan in om standvastig te zijn in woord en gedrag? Het plan van ons leven ligt in God’s handen. Van de moederschoot af. Ook wij worden op pad gestuurd met een boodschap van liefde. Als drijvende kracht voor een goed leven. Als drijvende kracht voor een goede toekomst van onze aarde. Liefde. Ik wil afsluiten met enkele woorden over liefde van dichter/zanger Leonard Cohen. Ik las pas een prachtig boek over zijn leven, teksten en muziek. Een makkelijk leven had hij niet. Vaak sprak hij over de gebrokenheid van het leven. Dit zei Cohen over ‘liefde’:

‘Zonder die liefde zou de zon zijn licht verliezen. Zonder die liefde zouden we in een eindeloze nacht verblijven. Zonder die liefde zouden de sterren dwalen en koude wind de aarde verwoesten. Zonder die liefde zaten er geen blaadjes aan de boom en was er geen water in de zee. Zonder die liefde zou de morgenstond niets te bieden hebben. Zonder die liefde zouden de bloemen van steen zijn, en zou de pijn van het leven niet geheeld kunnen worden, en zou ik een gebroken man zijn’.

Amen