Overweging Frank de Haas – 5 november

Overweging 5 november 2017        (eigen viering LWM)

Psalm 131; Mattheus 23, 1-12

 

Beste medeparochianen,

  1. Wat een schitterende psalm is psalm 131, die we voor vandaag als eerste lezing hebben gekozen. Twee hertalingen. Een van Ernesto Cardenal. Een van een kwartet van schrijvers. Dit is poëzie van grote schoonheid. We worden opgeroepen niet hoogmoedig te zijn. Onze levenshouding moet er een zijn van eenvoud. Wees een eenvoudige mens. Een houding van bescheidenheid. Zijn zoals de Heer van ons vraagt. Wat is het een mooi beeld, in de woorden van Cardenal: ‘…toch ben ik veilig als een kind dat slaapt in de armen van zijn moeder…Mensen vertrouw op God’. In het openingslied zongen we over die moeder. ‘Zoals een moeder zorgt voor kinderen, haar toevertrouwd, en waarborgt dat zij leven: zo werkt een God van liefde, en geen uur verflauwt Zijn vuur’. Zou ik het niet bij deze woorden kunnen laten? Is er eigenlijk al niet genoeg gezegd? Er zit zoveel in… Toch nog maar een kleine toevoeging.

 

  1. Zo ‘schoon’ als de psalm is, zo stevig en pittig is de evangelielezing van vandaag. Het verhaal gaat over de farizeeën. Wat wordt ons voorgehouden? Dit: luister naar de woorden van de farizeeën en neem ze in acht. Maar dan wordt er aan toegevoegd: maar doe dat niet in je handelingen. Die farizeeën zeggen je van alles, maar zij handelen niet naar hun woorden. Anderen zware lasten opleggen, maar zelf niets doen. (da’s makkelijk, ben je geneigd te denken…)

 

  1. Zie hier de grote tegenstelling tussen de psalm en de evangelietekst. Eenvoud tegenover hoogmoed. Een bescheiden houding tegenover de houding van arrogante pochers, praatjesmakers, blaaskaken. En we moeten ons geen ‘rabbi’ laten noemen. Wij hebben maar één meester. We hebben maar één Vader. We hebben maar één leraar. Maak je niet groter dan je bent. Maak je niet gewichtiger. Want: ‘alwie zichzelf verheft, zal vernederd en wie zichzelf vernedert zal verheven worden’.

 

  1. Er zit veel in dat beeld van nederigheid. Van bescheidenheid. Je denkt aan: eenvoud van hart. Je denkt aan: je plaats kennen. Weet wie je leidsman in het leven is. Wees een sociaal mens. Doe het goede.

 

  1. Er valt wel iets tegenin te brengen. Er valt wel iets te nuanceren. Zeker als we deze tekst afzetten tegen deze tijd, de tijd waarin wij leven. Nederigheid is niet je eigen persoonlijkheid uitschakelen. Het is niet jezelf klein maken en toegeven aan de dwingende dominantie van anderen. Bescheidenheid is niet jezelf verstoppen en op afstand blijven van het echte leven. Bescherm je zelfstandigheid. Behoud je autonomie als mens. Wees zelfbewust, wees kritisch.

 

  1. Toch: er lijkt niks mis te zijn met een grondhouding van nederigheid en bescheidenheid. Een houding waarmee je jezelf niet verheft. Een houding van dienstbaarheid. En hoe belangrijk zijn dan wetten en regels? Natuurlijk zijn ze er om – heel in het algemeen – ons maatschappelijk verkeer in goede, aanvaardbare banen te leiden. Om een basisstructuur aan ons omgaan met de ander te geven. Maar een stipte naleving van regels kan verstikkend werken. Belangrijker zijn onze intenties. Is de Eeuwige onze leidsman? Ligt daar de inspiratie voor ons dagelijks denken en handelen? In gelijkwaardigheid met onze medemens.

 

 

  1. De farizeeën gaven mensen geen vertrouwen. Hoe anders is die moeder in de psalm. Die zorgende, liefdevolle moeder, die vertrouwen geeft.

 

  1. Best een beladen woord, dat woord ‘vertrouwen’. Het wordt te pas en te onpas gebruikt. Kunnen we vertrouwen geven? Kunnen we vertrouwen ontvangen? Het motto van het derde kabinet Rutte is: ‘vertrouwen in de toekomst’. Kunnen we daar iets mee? Zegt dat ons iets? Ik denk dat we meer kunnen met en dat we meer inspiratie kunnen halen uit woorden over vertrouwen van een oud-politicus als Jan Terlouw en van onze overleden burgemeester Eberhard van der Laan. Zij benadrukten het grote belang van vertrouwen tussen mensen als het cement voor het opbouwen van een humane en rechtvaardige samenleving.

 

  1. Psalm 131 wijst ons een weg van vrede. Geeft aan hoe belangrijk momenten van bezinning zijn. Dat we stil zijn en dat onze ziel rustig is. De ziel kalm houden. De ziel, dat is de zetel van onze gevoelens, gedachten, plannen, van ons gemoed in de brede zin van het woord. Geef jezelf over. Durf jezelf over te geven. Daar is dat vertrouwen voor nodig.

 

  1. Nog even terug naar de farizeeën. We zagen het: in het evangelie wordt stevige kritiek geuit op de farizeeën. De godsdienstige leiders van die tijd. Meestal noemen we in één adem de farizeeën en de Schriftgeleerden. Die laatsten zijn professionals in het uitleggen van de Joodse wet, de Thora. We kunnen de Farizeeën zien als een beweging van mensen die volgens de Thora willen leven. Jezus zei dus: luister wel naar ze. Maar let op: ze zeggen zoveel en ze leggen op veel zaken grote nadruk, maar doen zelf niet wat zij anderen voorhouden. Het is overigens goed om te weten dat het leven volgens de Thora door de Joden als een vreugde werd beschouwd.

 

  1. Een ander begrip dat uit de psalm valt af te leiden – een begrip dat nederigheid en andere tezamen vat – is deemoed. Mooi woord. Wordt niet vaak meer gebezigd. Kunnen en durven wij ons ‘klein’ te maken? Deze psalm klinkt ook zo mooi in de tekst van de Bijbel in Gewone Taal:

Heer, ik voel me niet beter dan anderen,

Ik denk niet dat ik belangrijk ben of dat ik alles kan.

Nee, ik ben rustig en stil, ik voel me veilig bij U,

Zoals een kind in de armen van zijn moeder. Israël, vertrouw op de Heer, nu en altijd!

  1. In het vreselijke tumult van deze tijd – u zult het herkennen – kun je zoveel kracht halen uit dat beeld van diepe rust en vrede. Diepe rust: is dat ook te omschrijven als innerlijke rust, als een stabiele levenshouding om het leven met alles erop en eraan te ervaren en dat leven te leven met wijsheid en vertrouwen?

 

  1. Beste mensen, zo staan – als ik het zo mag uitdrukken – het ‘schone’ en het ‘lelijke’ tegenover elkaar. We kunnen ons erdoor laten inspireren. Dat is heel welkom en waardevol, zeker ook op dit moment, voor onze geloofsgemeenschap. Nu we met elkaar willen nadenken en praten over de toekomst van deze gemeenschap. Bijvoorbeeld tijdens de parochie inspiratiemiddag van komende zaterdag. Bij de mededelingen zullen we daar nog iets over zeggen. Doet u mee! In een wereld – groot en klein – waarin dat schone en het goede zo vaak worden vertrapt. Waarin geweld en ernstige schendingen van mensenrechten zo vaak het belangrijkste en soms angstaanjagende nieuws zijn. Des te belangrijker is het dan om elkaar op te zoeken. Om – op momenten van twijfels, van wanhoop soms – bij elkaar bemoediging en troost te vinden. In ontmoetingen die ons optillen. ‘Gij die ons hebt gezegd wat leven is: te doen wat goed is, recht, elkaar bevrijden’. Woorden uit het Tafelgebed.

 

  1. In verbinding samen verder gaan. Hoopvol. In dialoog. Vertroosting halend uit schoonheid. Daardoor en door de onderlinge ontmoeting geraakt worden. Samen werken aan een leven dat de moeite waard is en handelen naar wat ons wordt voorgehouden én waar we – vanuit onze waarden – nadrukkelijk voor kiezen. Zoals het dadelijk klinkt in de gezongen voorbeden: ‘Dat wij naar wegen zoeken om elkaar van dienst te zijn, dat wij recht doen wedervaren onze naasten’.

 

Amen.