Overweging Goede Vrijdag

  • 1

Hebt u wel eens de Kruisweg gelopen op de Goede Vrijdagmiddag? Vanmiddag liepen we zo langs de Veertien Staties hier in de kerk.

Als pelgrims lopen we dan langs de afbeeldingen, de stadia van de weg die Jezus ging vanaf zijn doodvonnis tot zijn begrafenis.

Bij elke Statie verwijlen we even – ons bezinnend, biddend en zingend.

We zingen daarbij de 20 korte strofen van het bijna 8 eeuwen oude Stabat Mater. Dat begint zo: “Stabat Mater Dolorosa juxta Crucem Lacrimosa, dum pendebat Filius.”

Dichter Willem Wilmink vertaalt: Moeder stond door smart bevangen en met tranen langs haar wangen, waar haar zoon gekruisigd hing. *)

Jezus’ moeder Maria staat huilend naast het Kruis waaraan Jezus hangt. Zijn onschuld vermeerdert haar zielenpijn.

Talloze componisten schreven muziek bij dit lied, o.a.: Vivaldi, Haydn, Verdi, Dvorak en Poulenc. De bekendsteStabat Mater is uit 1736 van Pergolesi. Hij schreef zijn befaamde compositie aan het eind van zijn slechts 26 jaren durende leven.

  • 2

Maria heet in dit lied: Mater Dolorosa.

Wilmink vertaalt ‘dolorosa’ met: door smart bevangen. Maria is niet verdrietig. Het gaat veel dieper. Het is intens smartelijk, deze diepgang aan leed.

Het is zó treurig en vreselijk om je kind te verliezen. Er gaat een zwaard door je ziel.

Maria lijdt mee met haar Zoon. Ze hoort hem roepen: “Mijn God, waarom heb Je mij verlaten?…”

Het mooie tedere en bijna vertederende van het Stabat Mater is dat het Maria volgt in haar lijden òm het lijden van haar zoon. Al zingend zijn wij in gesprek met Jezus’ moeder. Dit lied bij het lopen van de Kruisweg is een monument van in mededogen samen met Maria pelgrims zijn.

Strofe 6 zingt: Wie zou tranen binnenhouden, als hij dat verdriet aanschouwde van de moeder bij haar kind. Door de tranen van Maria en onszelf heen gloeit het Stabat Mater van compassie – zowel compassie vàn Christus en Maria als compassie mèt Maria en Christus. Dit lied ontsteekt licht in het duister.

  • 3

De weg die Jezus ging naar zijn executie aan het kruis en die wij vanavond gedenken – zijn Kruisweg heet vanouds de Via Dolorosa.

Weer horen we dat woord “dolorosa”! De Kruisweg is een smartelijke lijdensweg. Vele pelgrims lopen deze weg in Jeruzalem. De Via Dolorosa loopt door de oude stad van Jeruzalem vanaf de Leeuwen-, of St. Stefanuspoort naar de Heilig Grafkerk.

Na zijn veroordeling door Pontius Pilatus werd Jezus ongeveer via deze Via Dolorosa naar Golgotha geleid. Langs deze weg zijn er negen Kruiswegstaties. De overige vijf staties bevinden zich in de Heilig Grafkerk. Vooral St. Franciscus en zijn volgelingen hebben het lopen van de Kruisweg gestimuleerd.

  • 4

Vanavond, op deze Goede Vrijdag in 2016 nemen we in onze wereld niet slechts één Via Dolorosa waar.

Er zijn vele Viae Dolorosae. Er is deze week wel heel veel lijden, zeer veel smart –toch is het kerkelijk en liturgisch gezien de Goede Week, uitlopend op Pasen.

De vraag is: hoe verbinden we dit met Maria, met Jezus, met onszelf?

 

Gisteren, Witte Donderdag, stierf de 68-jarige Johan Cruijff, de internationale voetbalheld uit ons Betondorp. Longkanker velde hem. We hadden hem veel liever een langer leven toegewenst.

Ook op Witte Donderdag werd de 70-jarige Karadžić door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld – eindelijk: na meer dan 20 jaren wachten door nabestaanden. Wegens oorlogsmisdaden en genocide kreeg hij 40 jaren gevangenisstraf. Vele ‘Moeders van Srebrenica’ hadden hem veel liever voorgoed een levenslange straf toegewenst.

  • 5

Misdaden tegen de menselijkheid, ze gaan maar door! Het zijn apocalyptische, barre Dolorosa-tijden die wij meemaken.

Afgelopen dinsdag in Brussel werd het internationale vliegveld Zaventem een Golgotha. Ditmaal zat er zogezegd een veelheid aan kruisspijkers in bommen van IS. En Metro-station Maalbeek was de hel: in de tv-reportage hoorde je een kind zó hartverscheurend huilen. Dit station ligt in de Europese wijk van Brussel, is het hart van de Europese Unie.

Een zwaard gaat door de ziel van ons Belgische buurvolk, de ziel van Europa, de ziel van onszelf.…

Nogmaals: hoe verbinden we dit alles met Maria, met Jezus, met onszelf?

Wat stellen we er tegenover?

  • 6

Misschien bent u gisteravond, Witte Donderdag, geraakt door de tv-uitzendingen van de Passion in Amersfoort of de Documentaire ‘Erbarme dich’.

Maar er is méér! Mag ik u enkele signalen noemen, aanbevelen?

Meteen op de dinsdag van de aanslagen schreven mensen met gekleurd krijt op het Beursplein in Brussel boodschappen, wensen en gebeden vol liefde, compassie, solidariteit en respect.

En opeens ontdekte ik woensdagochtend dat deze week ook een veelkleurige feestweek is! Deze week vieren hindoe-gelovigen het Holifeest. Deze week vieren joodse gelovigen het Purimfeest. Deze week gaan wij christenen Pasen vieren.

Hindoes, Joden en Christenen – wij vieren daarmee elk op eigen wijze de overwinning van het goede op het kwade, van het leven op de dood. Tòch! Ja, tòch!

  • 7

Christus inspireert òns bovendien met zijn eerste drie Kruiswoorden.

Zelfs in het uur van zijn dood kijkt hij om zich heen.

Hij kijkt naar benéden en bidt om vergeving voor zijn beulen, want zegt hij: “Ze weten niet wat ze doen…”

Jezus kijkt nààst zich. Vol compassie heet hij een misdadiger welkom in het Paradijs.

Vóór zich ziet Jezus zijn moeder en zijn boezemvriend Johannes. Hij neemt afscheid. “Jullie zijn nu moeder en kind voor elkaar”, zegt hij.

Maria, Mater Dolorosa en Johannes zetten aan hun tranen voorbij als eersten het Lichaam van Christus op aarde voort.

Deze Kruiswoorden van Jezus zie ik als woorden, met veelkleurig krijt geschreven.

Ze zijn lichtdragend.

Het zijn zaden in onze ziel, die ons door smarten heen brengen naar vergeving, ontferming en helende zorg voor elkaar.

“Je gaat het pas zien als je het door hebt”, zei Johan Cruijff eens.

Paulus zegt het heel mystiek: “Ik ben met Christus gekruisigd. Niet meer ik, mijn ego – maar Christus leeft in mij…”

Dit wens ik ons anno 2016 opnieuw toe! Het Goede en het Leven winnen!

 

IMG_2223

 

 

Ari van Buuren

 

*) Stabat Mater. Dichter onbekend. Vertaling/bewerking Willem Wilmink

Stabat mater dolorosa
Iuxta crucem lacrimosa,
Dum pendebat filius;
De moeder stond door smart bevangen
en met tranen langs haar wangen
waar haar zoon gekruisigd hing
Cuius animam gementem,
Contristantem et dolentem
Pertransivit gladius.
en het was haar in haar lijden
of een zwaard haar kwam doorsnijden
dat dwars door het hart heen ging.
O quam tristis et afflicta
Fuit illa benedicta
Mater unigeniti!
Hoe verdrietig en verloren
was de toch zo uitverkoren
moeder die hem ’t leven gaf.
Quae maerebat et dolebat
Et tremebat, cum videbat
Nati poenas incliti.
Ze moest klagen, ze moest rouwen
en ze beefde bij ’t aanschouwen
van zijn vreselijke straf.
Quis est homo, qui non fleret,
Matrem Christi si videret
In tanto supplicio?
Wie voelt er geen tranen komen,
die daarheen wordt meegenomen,
waar hij Christus’ moeder vindt?
Quis non posset contristari,
Piam matrem contemplari
Dolentem cum filio?
Wie zou tranen binnenhouden
als hij dat verdriet aanschouwde
van de moeder bij haar kind?
Pro peccatis suae gentis
Iesum vidit in tormentis
Et flagellis subditum,
Zij zag wat hij heeft geleden
voor het kwaad dat mensen deden,
zag de zwepen, zag het slaan,
Vidit suum dulcem natum
Morientem, desolatum,
Cum emisit spiritum.
hoorde ’t kind, door haar gedragen,
stervende om bijstand vragen,
zag hoe hij is doodgegaan.
Eia, mater, fons amoris,
Me sentire vim doloris
Fac, ut tecum lugeam;
Vrouw van liefde en genade,
wil toch op mijn schouders laden
alles wat u lijden doet.
Fac, ut ardeat cor meum
In amando Christum Deum,
Ut sibi complaceam.
‘k Wil mijn hart aan hem verpanden,
laat mij dan van liefde branden
opdat ik hem zo ontmoet.
Sancta mater, illud agas,
Crucifixi fige plagas
Cordi meo valide;
Moeder, wil mijn hart bezeren
met de wonden die hem deren,
die zo nederig wilde zijn
Tui nati vulnerati,
Iam dignati pro me pati
Poenas mecum divide.
om te lijden voor mijn zonden.
Laat mij lijden aan zijn wonden,
laat mij delen in de pijn.
Fac me vere tecum flere,
Crucifixo condolere,
Donec ego vixero.
Laat mij huilen aan uw zijde,
laat het kruis ook mij doen lijden
tot ik zelf eens doodgaan moet:
Iuxta crucem tecum stare,
Te libenter sociare
In planctu desidero.
‘k wil mij naar het kruis begeven
om daar met u mee te leven
in wat hem zo lijden doet.
Virgo virginum praeclara,
Mihi iam non sis amara,
Fac me tecum plangere,
Stralende, ik moet u eren,
wil u toch niet vàn mij keren,
laat mij huilend bij u staan.
Fac, ut portem Christi mortem
Passionis eius sortem
Et plagas recolere.
Laat mij Christus’ dood ervaren,
laat mij in mijn hart bewaren
al wat hem is aangedaan.
Fac me plagis vulnerari,
Cruce hac inebriari
Ob amorem filii;
Laat zijn pijnen mij genaken,
laat het kruis mij dronken maken
van de liefde voor uw zoon
Inflammatus et accensus
Per te, virgo, sim defensus
In die iudicii.
en wil dan mijn voorspraak wezen
als ik ’t helse vuur moet vrezen
na het oordeel voor zijn troon.
Fac me cruce custodiri,
Morte Christi praemuniri,
Confoveri gratia;
Laat het kruis over mij waken,
laat zijn dood mij sterker maken,
zodat hij me begeleidt
Quando corpus morietur,
Fac ut animae donetur
Paradisi gloria.
en mijn ziel, als ’t lijf moest sterven,
de verrukking doet verwerven
die de hemel ons bereidt.