Overweging Vredeszondag

Preek over verzoening (Genesis 32: 7-9 + 33: 1-4)

(ds. M. Theile, Vredeszondag 18 september 2016)

Vrede verbindt.’ – Zo luidt het motto van deze vredesweek. Wij hebben daarvoor dit Bijbelverhaal gekozen, het verhaal van de verzoening van de tweelingbroers Jakob en Esau. Want dat is een sprekend verhaal, waarin velen situaties zullen herkennen, die ze zelf meegemaakt hebben. Ik denk, dat het merendeel van u weet, wat ruzie is, en hoe het soms voelt:

  • hoe je je in het nauw gedreven kan voelen,
  • de angst, die er soms bij hoort – je denkt wel, dat je hele leven bedreigd is,
  • misschien sla je terug – door woorden of door je gedrag,
  • anderen trekken zich terug, en draaien toch in hun gedachten alleen om dit conflict, en kunnen het niet loslaten.

Wij weten dus misschien allemaal, wat ruzie is. En hopelijk weten we ook, wat verzoening is. Hopelijk hebben wij dat ook meegemaakt: echte verzoening – in ons eigen leven, of bij anderen. Als mensen zich na lange tijd met elkaar verzoenen, is het feest. Want dan is niet alleen een tijd van strijd afgesloten. Maar iets nieuws is begonnen. Een nieuwe periode van saamhorigheid. Daarop doelt dus dit motto: ‘vrede verbindt’. Het conflict tussen Jakob en Esau was niet mis. Jakob had zijn tweelingbroer Esau om zijn rechten als oudste zoon gebracht. En dit niet door kennis en kunde, maar gewoon door bedrog. Jakob leidde zijn blinde vader Izaäk om de tuin; door hem voor te spelen, dat hij Esau was. Dat was bedrog; te vergelijken met valsheid in geschrifte in onze tijd. Alleen: het was niet meer terug te draaien. Izaäk had Jakob de zegen al gegeven. En dat mocht hij slechts één keer doen. Het ongeluk was geschied. Het was niet meer goed te maken. Toch werd de bedrieger Jakob hiervan niet echt gelukkig:

  • Hij moest meteen de benen nemen. Hij vluchtte zijn land uit.
  • In het nieuwe land kreeg hij niet zo snel voet aan de grond. Met het meisje, waar hij verliefd op was, kon hij pas na afloop van 7 jaar trouwen. En ook met het krijgen van kinderen duurde het bijzonder lang.

Maar dan was het uiteindelijk toch gelukt. Jakob kreeg een groot gezin. En hij was succesvol, en verwierf behoorlijke rijkdom. Nu wou Jakob weer terug naar zijn land van herkomst. Hiermee verbond hij ook het doel, om het met Esau goed te maken.  Maar het was heel onzeker, of dat zou lukken. Want de twee broers hadden al 20 jaar niet meer met elkaar gepraat. Een vreselijk lange tijd; na alles, wat er gebeurd was! Verzoening lukt meestal alleen, als beide kanten bereid zijn. Wat zou dus Esau na zo een lange tijd zeggen en doen? Jakob weet het niet. Jakob gaat op weg. Hij doet dat niet alléén, maar met zijn grote familie; en met zijn grote rijkdom aan vee. Hij neemt alles mee. Want nu is het genoeg geweest in zijn schoonfamilie. Maar Jakob is nog steeds bang voor Esau. Vanwege zijn eigen fouten, en vanwege de mogelijke reactie van zijn broer. Daarom stuurt hij boodschappers vooruit, die de situatie moeten verkennen. Jakob geeft hen precies mee, wat ze moeten zeggen. Luistert u: ‘Zo spreekt uw dienaar Jakob: Ik heb bij mijn schoonvader Laban gewoond, en ben daar tot nu toe gebleven. Ik heb veel rijkdom verworven. En ik vraag u nu, om me gunstig te ontvangen’ (32:5v.) Heel beleefd dus; en zelfs onderdanig. En Jakob is ook van plan, om zijn broer met cadeaus genadig te stemmen. Hoe schrikt hij dan, als zijn boodschappers terugkomen, en hem vertellen, dat zijn broer Esau nu zelf komt – niet alléén, maar met een legertje van 400 gewapende mannen. Vluchten is onmogelijk. Dat lukt niet meer, met deze grote stoet mensen en vee. Want ze zijn al te dicht bij Esau. Wat doet Jakob dus? – Dat zijn vier dingen:

1) Jakob verdeelt zijn stoet in twee groepen, zodat er tenminste één overleeft, als Esau daadwerkelijk met slechte bedoelingen komt.

2) Jakob bidt indringend tot God, en vraagt God om bescherming.

3) Hij pakt de geschenken bij elkaar, die hij zijn broer wil geven.

4) En dan gaat hij Esau tegemoet; niet zoals een broer dat doet, maar opnieuw onderdanig, met alle bewijzen van hulde, die een knecht aan zijn heer toont. Zevenmaal buigt hij op de grond.

Zoals vaker in de Bijbel het geval, verbindt ook Jakob zijn gezond verstand met het geloof in God:

  • de voorzichtigheid, door de splitsing van de stoet,
  • het respect voor zijn broer
  • en dan het gebed tot God, om bescherming.

Verstand & geloof zijn geen tegengestelde dingen, maar werken hand in hand. En Esau? – Er staat niets over zijn verstand of over zijn geloof; Esau is één en al emotie. Hij snelt zijn broertje tegemoet, omarmt hem, en kust hem. Dan komen beide mannen de tranen. – Een prachtig verzoeningsverhaal. Wie heeft meer voor de verzoening gedaan, Jakob of Esau? –

Ik zou het niet kunnen zeggen. Want beide broers hebben grote stappen gedaan, om het verleden achter zich te laten. Als Jakob gewacht had, totdat hij zeker was, dat Esau hem zou vergeven, was hij misschien nooit op stap gegaan; en had het verdriet nooit overwonnen. Maar hij deed het, ook al was de uitkomst onzeker. En het is gelukt. Met Gods hulp, en dankzij de bereidheid van zijn broer Esau, om hem te vergeven. Esau spreekt deze vergeving trouwens niet uit, door grote woorden. Maar hij toont ze des te meer door zijn warm onthaal voor zijn broertje. Soms zijn daden nog belangrijker dan woorden. Met name, als ze uit een zuivere motivatie voortkomen. Wij allen leven in conflicten. Veelal is met een gesprek al veel bereikt, maar dat is niet altijd het geval. Want soms zijn conflicten heel bedreigend. Dan reageren wij niet meer zo, als wij dat eigenlijk graag zouden willen doen.

Daarbij denken wij in deze Vredesweek aan persoonlijke conflicten, en ook aan de vreselijke oorlogen op wereldschaal. Soms duurt het heel lang, totdat er een oplossing komt. Een kleine maand geleden werd een vredesakkoord in Colombia bereikt, na 50 jaar guerrilla-oorlog en meer dan 200.000 slachtoffers. Het zijn moedige mannen en vrouwen, die hiervoor in de bres gaan staan. Gelukkig zijn die er. En hoe is het dan met Syrië, het land, waar wij al zo lang zo veel over horen, zonder dat de vrede dichterbij komt? Ik weet niet, of u het nog volgt, na al die jaren. Ik probeer het wel nog een beetje bij te houden. Vorige week hebben de ministers Kerry en Lavrov van Amerika en Rusland een akkoord bereikt, zodat de wapenen op het ogenblik rusten. En vanochtend hoorde ik weer op het nieuws dat Rusland de Veiligheidsraad van de VN bijeengeroepen heeft vanwege bombardementen van Amerika, en dat de Russische vertegenwoordiger de vergadering verliet n.a.v. van de Amerikaan had gezegd. Ik weet niet, of de handelende personen er echt goede bedoelingen bij hebben. Toch denk ik, dat er geen alternatief is voor gesprekken. Misschien vertrouwt niemand de ander. Toch praten ze nog met elkaar. Wat deed Jakob al weer? Hij probeerde het. Hij zocht het contact met Esau.

  • Hij was wel voorzichtig.
  • Hij toonde respect tegen zijn tegenstander. 
  • En hij vroeg God om hulp.

Het had ook anders kunnen aflopen. Ook in de Bijbel hebben niet alle verhalen een ‘happy end’. Maar Jakob heeft het gedurfd. En Esau dus ook. En dan kwam het goed. Na 20 jaar maakten de twee broers mee, dat ook na een lange ruzie vrede verbindt.