1e lezing I Sam. 16, 1b. 6-7. 10-13a
2e lezing Joh. 9, 1. 6-9. 13-17. 34-38
1
Er gebeurt iets wat eigenlijk niet kan.
Dat is het eerste wat je opvalt als je kijkt naar de lezingen van vandaag. In de eerste lezing krijgt Samuël van God opdracht een nieuwe koning van Israël te zalven.
Hij gaat naar het gezin dat God hem gewezen heeft en als hij de oudste zoon ziet is hij er onmiddellijk van overtuigd dat dat de ware is. Maar als God dat ontkent en ook de tweede en de derde zoon blijken niet de nieuwe koning van Israël te zijn, wordt duidelijk dat de meest onwaarschijnlijke zoon, de jongste, bijna een kind nog, die wat mag herderen op de landerijen van Isaï de door God uitgekozen koning is.
In de tweede lezing geneest Jezus een man die vanaf zijn geboorte blind is, en in de cultuur van die tijd was je dan een soort verschoppeling. Als de blinde man dan genezen terugkeert en de farizeeën vrijmoedig zegt dat Jezus een echte profeet is, zijn de farizeeën verbolgen. Wat denkt die kerel wel, wil hij ons de les lezen?
2
Wat leren deze twee lezingen ons? Beiden vertellen ons iets onwaarschijnlijks. Bij Samuël moet een herdersjongen, een kind, de stoere koning Saul opvolgen, maar eerst moet hij Saul nog verslaan.
In de tweede lezing probeert een verschoppeling vooraanstaande wetgeleerden te overtuigen van het feit dat Jezus een profeet is. Beide dingen kunnen toch niet lukken. Zo zit de wereld niet in elkaar.
Maar kijk, David groeit uit tot de belangrijkste koning van Israël en Jezus is uiteindelijk meer dan een profeet. Door meer dan 2,5 miljard christenen wordt hij beschouwd als Gods zoon.
Deze wereld omgekeerd. Er is dus toch hoop op een goede afloop, al wijst alles op het tegendeel.
3
Zou het?
Ik weet het niet, maar ik wil er graag in geloven. Dat er nog hoop is voor deze wereld, die elke dag minder veilig, minder hoopvol lijkt te worden.
Het is niet voor niets dat we als tussenzang en als lied na het evangelie twee liederen van Huub Oosterhuis hebben gekozen, die gaan over hoop. Het lied “Nieuw”, is het laatste lied van Huub Oosterhuis uit 2018. Het gaat over zijn ideeën over een nieuwe wereld, hoe die er in zijn ogen uit gaat zien. En het perspectief dat hij schetst is niet vrolijk.
Tien jaar eerder schreef Huub “Dat een nieuwe wereld komen zal”, het lied dat de LWM na het evangelie uitgevoerd heeft. Het gaat over hetzelfde onderwerp, maar is heel anders van toon. Uit dat lied spreekt hoop en een verwachting om de omstandigheden om te buigen naar een nieuwe toekomst, een toekomst, waarin het beter zal zijn voor ons allen, een nieuwe wereld, misschien zelfs het Koninkrijk Gods.
Hoe anders is de toon over dit onderwerp in 2018. In dit gedicht lijkt het er op of Oosterhuis al zijn hoop op een betere wereld verloren heeft. En dat is in het huidige tijdsgewricht ook niet zo verbazingwekkend.
In 2010 stonden klimaat en duurzaamheid in het brandpunt van de belangstelling. Ook de volkomen desinteresse in het lot van mensen die het slechter in het leven hebben getroffen, zowel in ontwikkelingslanden als dichterbij, ontbrak in die tijd nog, al gingen ook toen al stemmen op om op ontwikkelingshulp te bezuinigen en uitkeringen voor de allerarmsten te verminderen. Maar in zijn algemeenheid was er nog hoop op een betere toekomst.
4
Nu, zo’n 15 jaar later is die situatie compleet veranderd. Na de coronaperiode is de samenleving alleen maar harder geworden en het individualisme is tot grote hoogte gestegen. Klimaat is bijna een non-issue geworden, de wereld wordt geregeerd door megalomane potentaten als Trump, Poetin, Xi en Netanyahu. Het is zowel bij regeerders, maar ook bij een flink deel van het volk “apres nous le déluge”, na ons de zondvloed.
Als je het laatste gedicht van Oosterhuis, “Nieuw”, leest, lijkt ook hij, de altijd positieve, het hoofd in de schoot gelegd te hebben. In de eerste acht regels maakt hij daar geen geheim van. De ene ellende die ons te wachten staat is nog erger dan de andere.
Na de opsomming van al die ellende zingt hij daarna:
En wij aanschouwen en omhelzen haar,
zijn in haar. Niet wetend hoe verder.
We aanschouwen die barre tijden en we weten niet hoe het verder moet.
Maar dan, in de laatste vier regels komt niet zozeer de toekomst, maar wel ons heilig voornemen, misschien wel ons heilig vuur aan de orde om iets te doen:
Wij zullen stilte zingen, oefening
in solidariteit en volharding
Wij zijn, zeg maar, van geloof hoop liefde
deze drie – de grootste is de liefde.
Toch nog een sprankje hoop op betere tijden…? Want we zijn niet echt machteloos:
stilte zingen, niet stom geslagen, maar ingekeerd, we oefenen solidariteit, dus: we hebben op dat gebied nog wel wat te leren, en we oefenen in volharden: we zingen ‘wij zullen doorgaan’ tegen onszelf. De laatste twee regels zijn beslissend: wij zijn niet van de wereld zoals die is,
wij zijn van geloof, hoop en liefde, en vooral van de liefde.
Op die manier bekeken is het lied Nieuw dus niet alleen ellende, maar biedt het wel degelijk een perspectief.
5
Toch wil ik hopen en geloven dat het oudste lied van Huub Oosterhuis werkelijkheid zal worden en niet het laatste. Daarom heb ik de volgorde van de twee liederen in de viering ook omgekeerd.
Vorig jaar was het thema Pelgrims van hoop. Dat jaar is voorbij, maar laten we ons vast blijven klampen aan die hoop. Laten we onze hoop vestigen op Pasen over een paar weken. Als Christenen geloven we dat Christus is opgestaan en dat er dus altijd reden voor hoop is. Dat een nieuwe wereld komen zal!
Ook de lezingen van vandaag maken ons duidelijk dat niet altijd het voor de hand liggende gebeurt. Er is altijd ruimte voor het onverwachte.
6
Soms moeten we dat onverwachte een handje helpen.
Laten we ons dus niet bang maken. Laten we zelf blijven nadenken, laten we gebruik maken van de dingen die onverwacht gebeuren. Dan blijft er, ook in deze bange dagen, hoop op een betere toekomst. Een glimpje van het koninkrijk Gods? Toch?
Moge het zo zijn!