12de zondag door het jaar : 21-06-2026 – Jeremia 20, 10-13; Matteüs 10, 26-33
- 1
Wat vindt u van het thema, dat we voor de Viering hebben gekozen: ‘Durven vertrouwen op jezelf èn op God’? Dit thema kozen we, toen wij als Meerklanksters Wieneke en Karin met mij als voorganger deze Viering voorbereidden.
Dùrven vertrouwen! De woorden van Jeremia en Jezus, die vandaag centraal staan, vatten wij zo kort en bondig samen.
Anderen vertrouwen vereist zéker: durf, moed. Vertrouwen opbrengen gaat lang niet altijd vanzelf.
Zo gaat het bepaald òòk niet vanzelf om je vijanden lief te hebben of om te bidden voor wie je vervolgen. Daartoe roept Jezus op (Matteüs 5, 44; ook Paulus in Romeinen 12, 44)!
Jezus gebruikt zelfs de taal van de imperatief – dus de taal van een bevel, een aansporing of opdracht: “Hebt je vijanden lief! Zegent wie je vervolgen!” En in ons zondagsevangelie bevéélt hij het 3 keer: “Weest niet bevreesd!” Liefhebben, zegenen, niet bang zijn: dus vertrouwen – het gaat niet vanzelf.
In de Bijbel klinkt het ruim 365 maal: “Weest niet bevreesd!”. Alsof het een dagelijks levensnoodzakelijk medicijn is.
Het vergt dus ècht een persoonlijke beslissing om te durven vertrouwen! Daarbij gaat het om een samen-gaan, om een synthese of symfonie van zelfvertrouwen en Godsvertrouwen.
- 2
Lang niet altijd hebben wij een evenwichtig zelfvertrouwen of stabiel Godsvertrouwen. Dat weerspiegelt het leven en werken van de profeet Jeremia in Judea.
Jeremia leeft in een chaotische tijd van transitie in het Midden-Oosten, erg vergelijkbaar met onze tijd. Laat ik het maar heel kort schetsen. Het Assyrische Rijk stortte rond 623 voor Christus in. Nineve (vlakbij Mosul in Irak) werd vernietigd in 612 v.Chr. Er ontstond een machts-vacuüm, waarin Egypte de macht probeerde te grijpen.
Het botste met het opkomende Babylonische Rijk onder leiding van Nebukadnezar; over hem valt veel in het Bijbelboek Daniël te lezen – en hierover schreef dr. Ad van Nieuwpoort vorig jaar de bestseller Buig niet. Bijbels tegengif voor nu.
De Joden in Judea kwamen in opstand tegen Nebukadnezar: hij verwoestte Jeruzalem en de Tempel in 586 v.Chr. Daarna begon de traumatische Babylonische ballingschap voor de Joden, waaruit de Perzische Koning Cyrus hen bijna 50 jaren later: in 539 v. Chr. bevrijdde.
In deze duizelingwekkende tijd leefde en werkte de profeet Jeremia. Rond 627 v.Chr. wordt hij, zo’n 23 jaar oud, geroepen. Het is een en al chaos in Judea; Jeremia maakt achtereen 5 koningen mee.
- 3
Van hem is een brief aan de Joodse ballingen in Babylon bekend (Jeremia 29). Over Jeruzalem is Jeremia behoorlijk negatief. Het is er schijnheilig en verrot met corrupte koningen, priesters en profeten. Eens staande in de tempelpoort schrééuwt Jeremia het uit: “Vreemdelingen, weduwen en wezen worden onderdrukt!”
In de brief aan de Joodse ballingen stimuleert Jeremia hen namens God om een volwaardig sociaal leven ginds in Babel op te bouwen! “Bouw huizen, leg tuinen aan, ga huwelijken aan, verwek kinderen!” Bijzonder is ook z’n oproep tot gebed voor de vijand Babel (29,7): “Bidt voor die stad. Zet je in voor haar bloei, want vrede in die stad behelst ook jùllie vrede!”
“Is dàt nou vrede?” protesteert men heftig in Jeruzalem. “Hij pleit voor de vijand. Die Jeremia deugt totaal niet. Hij is geen goeie profeet!”
Tenslotte is Jeremia waarschijnlijk als balling in Egypte gestorven, misschien zelfs vermoord door mede-Joden. Volgens christelijke legenden deed hij wonderen, en redde hij Egypte van een krokodillen- en muizenplaag. Ook zou hij nog een gesprek met de Griekse filosoof Plato gehad hebben.
- 4
Hoe het ook zij – in de Lezing van vandaag uit Jeremia, hoofdstuk 20, horen we hem als een aangevochten mens. Als profeet gaat hij tegen de stroom in. Men loert op zijn val. Hij voelt zich bedreigd en wanhopig. God is zogezegd zijn laatste strohalm.
Eigenlijk voelt Jeremia zich verscheurd. Zo uit hij zich namelijk in de verzen vòòr en nà de passage, die we gelezen hebben. Ervòòr zegt hij: “Iedereen lacht om mij, bespot mij, vernedert mij. Soms wil ik aan God niet meer denken; in zijn Naam niet meer spreken. Maar….. dàn kan ik het toch weer niet laten. In mijn hart laait een vuur, Uw vuur op!....”
Maar in de verzen nà onze passage vervloekt hij zijn geboortedag: “Was mijn moeders schoot maar mijn graf geworden…” Dat is niet mis!
- 5
Dùrft Jeremia eigenlijk wel te vertrouwen op zichzelf en op God?
Uiteindelijk wèl. En telkens herpakt hij zich.
In het beschrijven van zulke processen is de Bijbel zo mooi openhartig en eerlijk! Dat leerde ik zelf als student van mijn professor Oude Testament. Hij schreef ooit: “Het is alsof Jeremia door zijn eerlijke twijfel de zielskracht wint om nu uit eigener beweging de taak vanwege zijn God op zich te nemen.”
Dit vechten om moed en durf om te vertrouwen op jezelf èn op God herhaalt zich telkens in mensen.
De Duitse dichter Rilke verwoordt het zo in een gedicht over Jeremia:
Zacht was ik voorheen, als ’t jonge koren,
maar uw stormen heeft mij wild beroerd,
en mijn hart, dat teer U zou behoren,
aangejaagd en tot leeuwenhart vervoerd.
- 6
Zo’n leeuwenhart had ook Etty Hillesum. Gisteravond was aflevering 3: “Mijn zwartste middeleeuwen’ te zien van de 6-delige dramaserie over haar. Het eerste beeld was een schildering van Jakobs Gevecht met de Engel. Dat is een gevecht om zegen, en niet om zege!
Wieneke reikte in ons voorbereidingsgesprek Edith Elger aan: zij was de ‘ballerina van Auschwitz’, overleefde en werd psychotherapeute. Ooit zei zij: “Wat in je hoofd gebeurt kan niemand je afnemen…”
- 7
In de gevangenis kreeg Jeremia van God te horen: “Jou geef ik je ziel als buit, in alle oorden waarheen je zult gaan!”(39,18)
Jezus zegt: “Weest niet bevreesd voor hen die het lichaam doden, maar niet de ziel kunnen doden!”
Ja! – dùrf te vertrouwen op je zielekracht, op jezelf èn op God!
“Zingt voor de Heer, looft de Heer, want Hij bevrijdt je leven van de arme uit de hand van de boosdoeners” zegt Jeremia.
Daarom zingt Meerklank straks: ‘Verwacht het wonder maar, hef fier het hoofd!’
In de Naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest.