Overweging Frank de Haas

Beste medeparochianen,

1

Bij de voorbereiding van deze viering hebben we, zo mag ik het gerust zeggen, geworsteld met het thema van deze viering: vergeving. Er zitten zoveel kanten aan dit brede begrip. Als je denkt aan de verschikkingen van deze wereld. Aan dictators, criminelen. Maar ook aan gebeurtenissen in ons eigen land en soms ook in de persoonlijke levenssfeer.

2

Beide lezingen van vandaag gaan over het thema van de vergeving. Zie wat er staat in de eerste lezing. letterlijk: "Vergeef uw naaste zijn onrecht'. Kúnnen we dat zo algemeen stellen, zo algemeen als hier verwoord? Altijd? En nog een treffend citaat: 'Kan hij, die geen barmhartigheid toont aan zijn evenmens, om vergeving bidden voor zijn eigen zonden'? Geen gemakkelijke vragen.

3

En dan het evangelie, waarin het thema uitgebreid aan de orde komt. Wat een stevig verhaal bevat dit. Zo op het eerste gezicht zou je zeggen: is die koning niet wat al te streng tegenover de dienaar die hem de 10.000 talenten niet kan terugbetalen? Zelfs het smeken van de dienaar werd niet gehoord. In het gevang met hem. En dan horen we nog over beulen...

4

Misschien komt het ook bij u wat hardvochtig over hoe die baas zich gedraagt. Alle reden dus om nog wat scherper naar deze lezing en de betekenis ervan te kijken. Gelukkig zijn er bronnen. Heel belangrijk is dit: de kern van het evangelie is de gelijkenis over die dienaar die feitelijk wel een enorme schuld kwijtgescholden krijgt, maar zelf geen medelijden heeft met iemand die hem een klein beetje geld schuldig is. ledere zondag en op andere momenten bidden wij in het Onze Vader: Vergeef ons onze schulden zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren. Dat spreken we met overtuiging uit in het gebed dat Jezus ons zelf leerde. Vergeven: en dan niet zevenmaal maar zeventig maal zevenmaal. Die dienaar in het verhaal was zelf geen greintje vergevingsbereid. En dat maakt de houding van God wellicht beter te begrijpen en te aanvaarden...

5

Van ons wordt dus wel degelijk gevraagd dat we bereid zijn de ander te vergeven. Dat is het uitgangspunt. Daarbij is het goed dat we wel beseffen dat dat dat geen voorwaarde is die God aan ons stelt voor Zijn vergeving aan ons. Zo van: als jij dat niet doet jegens je medemens, kun je ook niet op mijn vergeving rekenen. Een beetje populair gezegd: zo zit God niet in elkaar. Dat zou toch botsen met zijn onmetelijke liefde voor ons. God heeft de mensen lief en verbindt daar geen voorwaarden aan. En als wij eenmaal Zijn liefde in ons leven ervaren hebben, dan moeten wij die dus ook doorgeven aan elkaar. Dat is wat ons nadrukkelijk wordt voorgehouden. Dus die onvoorwaardelijke liefde en vergevensgezindheid van God doen een beroep op onze vergevensgezindheid tegenover elkaar. Die moet dus gevolgen hebben voor de manier waarop wij met elkaar omgaan.

6

Ik verwees net naar een belangrijke regel uit het Onze Vader, vergeef ons onze schulden zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren. Laten we dat nog iets scherper bekijken. Ik vond een aantal gedachten over ons thema die ik zeker aan u wil voorleggen. We kennen denk ik allemaal wel de ervaring of minstens de gedachte of het gevoel dat er in ons menselijk verkeer dingen gebeuren die we eigenlijk onvergeeflijk vinden. Het kan gaan om iets dat ons is aangedaan of om iemand die ons dierbaar is, zo kwetsend, zo

ontregelend, zo pijnlijk, dat we het niet kunnen vergeven. En toch is dat wat hier van ons gevraagd wordt, nee wat ons opgedragen lijkt te worden. Terwijl er omstandigheden of gebeurtenissen zijn die onze vergevingsbereidheid dus ernstig onder druk zetten. Worden wij misschien niet overvraagd? Ik vond deze heel begrijpelijke vragen: Is afgedwongen vergeving wel vergeving? En: is afgedwongen berouw wel berouw? Moeten nou juist deze twee op zichzelf waardevolle stappen niet in volkomen vrijheid genomen worden, willen ze kunnen zijn wat ze zijn? Ik las deze uitspraak: "ja, ja, vergeten en vergeven, maar ik vergeet nooit wat ik vergeven heb."

7

Om het nog helderder of misschien wel nog ingewikkelder te maken, wil ik enkele regels citeren uit een preek over vergeving die ik op het internet vond, geschreven door Bart Jan van Gaart.

Wat zegt deze predikant? Onder meer het volgende: 'Wie het kwaad vergeet, vergeet daarmee de diepte, de pijn en het kwetsende van dat kwaad. Het doet geen recht aan wat dat kwaad aanricht. Een oppervlakkige houding ten opzichte van het kwaad schat dat kwaad niet naar waarde. Een andere, misschien bevredigender stelling: Vergeving is dat het kwaad niet wordt vergeten maar dat het de dader niet meer wordt aangerekend. Het belast de relatie tussen slachtoffer en dader niet'. Tot zover dit citaat. We horen wel eens over slachtoffers van ernstige misdaden, die, al of niet in direct contact met de misdadiger, bereid zijn die dader te vergeven.

Nog een mooi citaat uit diezelfde preek: 'Er zijn een paar lichtpuntjes: Het is mogelijk om iemand waarvan je heel veel houdt, op wie je heel erg gesteld bent, die je niet uit je nabijheid wilt verwijderen, te vergeven. Er is dan een belang om te vergeven. Je slikt de misdaad weg om de dader niet te verliezen. De kunst, de literatuur biedt ons dit. Bijvoorbeeld de liefde tussen ouders en kind'.

En nog een laatste krachtig citaat: 'kun je een Oekraïense vrouw vragen de Rus die haar bestaan vernietigd heeft, haar verkracht heeft, haar kinderen naar Rusland heeft gedeporteerd, te vergeven'?

8

Die laatste vraag illustreert wel heel duidelijk hoe complex het thema van de vergeving en alle vragen daaromheen is. Wij vonden het in het voorbereidende gesprek heel lastig. Ik mocht u in deze overweging wat gedachten voorleggen. Over een veelomvattend onderwerp, waarover verder gesproken en nagedacht moet worden.

Tot slot wil ik een korte passage uit mijn verhaal even terughalen: God heeft de mensen lief en verbindt daar geen voorwaarden aan. En als wij eenmaal zijn liefde in ons leven ervaren hebben, moeten wij die dus ook doorgeven aan elkaar.

Die boodschap is en blijft zo waardevol en vitaal. In onze contacten met anderen, ver weg en dichtbij. Op de plek waar je woont en leeft. En binnen deze gemeenschap waarin die rijke woorden, gesproken en gezongen, mogen, nee moeten blijven klinken. Amen