ALLERHEILIGEN 1 november 2026
Op Allerheiligen staan we vaak stil bij het begin van Jezus’ Bergrede.
In 7 korte stappen wil ik de Zaligsprekingen, het begin van de Bergrede bezien.
- 1
De Zalig-sprekingen weerspiegelen verschillende levensomstandigheden. Zij vormen het Handvest voor Allerheiligen!
Ons overkomen beproevingen of uitdagingen. Die appelleren aan gaven of kwaliteiten van ons. We kunnen lotgenoten worden in het (ver)dragen van lasten. Of we kunnen bondgenoten zijn in het verlichten van elkaars lasten.
Jezus wijst op mensen, gebukt onder verdriet. Hij noemt wie lijden of vervolgd worden, gepest, verdacht gemaakt. Dat zijn onzalige situaties. Hij is solidair met hen.
Hij ziet óók mensen die het leven ten goede keren, stilletjesweg of meer uitgesproken. Hij waardeert mensen, die zacht maken wat verhard is. Hij bevestigt nederige mensen zonder pretenties, pure mensen en vredestichters. Er zijn mensen wier levenshonger of levensdorst zònder ego is. Zij hunkeren actief naar gerechtigheid. Jezus prijst de barmhartige mensen.
- 2
Al deze mensentypes worden zalig geprezen door Jezus. Het zijn: Heiligen. Er klinkt een opvallend refrein: “Van hen is het koninkrijk der hemelen”. Wie zijn dat zoal? Dat zijn mensen, nederig van hart. En dat zijn mensen, profetische dwarsliggers, die een messiaanse strijd voor gerechtigheid voeren.
Daarnà (dat hebben wij nu niet gelezen) noemt Jezus hen: zout- en licht-mensen. Zout-mensen zijn smaakmakers. Er zijn ook mensen als licht-dragers, met een bevrijdende uitstraling. “Jullie zijn het zout van de aarde” zegt Jezus, “ en het licht in de wereld!” Het is dus geen vrome wens van Hem, of wij alsjeblieft licht en zout zouden willen worden. Hij formuleert het niet als een hoop of appèl, eerder als vertrouwen in ons. Waarom zouden wij zulk goddelijk vertrouwen beschamen?...
- 3
Jezus schetst verschillende typen van mensen. In wie herkennen wij onszèlf?
Jezus duidt óók wisselende levens-situaties aan. De ene keer ondergáán we het leven, de andere keer kunnen wij er zèlf gestalte aan geven.
Er zijn situaties, waarin wij mensen als lotgenoten en kwetsbare slachtoffers Gods genade en solidariteit broodnodig hebben. Dan hebben zowel God als mensen compassie en solidariteit nodig van ons als bondgenoten, die oprecht en strijdbaar zijn.
Dàt is de kern der Zalig-sprekingen.
Het gaat om sporen van heiligheid in èlk mensenleven! Laten wij hier even bewust bij stilstaan.
- 4
De Zaligsprekingen zijn zó levensecht. Toch zijn er ook wel vràgen bij te stellen. Laten die ons echter tot een dieper verstaan brengen!
Een vraag de eeuwen door is: “Is de Bergrede niet te idealistisch?” Wie van ons kan werkelijk vòluit: 100% nederig, zachtmoedig, rechtvaardig, barmhartig, zuiver van hart zijn?
De Bergrede loopt uit op liefde en gebed voor onze vijanden. Zegt Jezus daarom: “Weest dus volmaakt, zoals jullie hemelse Vader volmaakt is?!” Volmaakt heilig? Dat kan niet waar zijn. Dàt lukt ons niet, het is te hoog gegrepen.
Er zijn boeken vòl over de ethiek van de Bergrede geschreven, waarin dat niet-volmaakt-zijn verontschuldigd wordt.
Wat wordt dan gezegd? Dit: een volmaakt heilig leven lukt hoogstens kloosterlingen, of mensen met een groot charisma. Daarbij klinken grote namen zoals: de Dalai Lama, ds Martin Luther King en Mandela. Of van officiële heiligen zoals de H. Blasius, H. Lidwina, H. Christoffel, H. Lucas en Moeder Teresa.
Wordt het dan toch niet wat exclusief? Waar blijft de Oma van Broeder Lars Frendel ofm?.....
- 5
Het Onze Vader is een dagelijks ritueel in onze liturgie in kerk en thuis. Laat dit kerngebed nu in het hart van de Bergrede staan (Mt 6,9-13)! Dit volmaakte Jezus-gebed maakt alles gelukkig hélemaal inclusief. Het is een nederig gebed zonder ‘ego’ en typeert ons als hongerige, schuldige en verzochte mensen.
Wie dit zonder goedkope excuses volmaakt serieus neemt – bidt die dan al niet volmaakt?! Dan hándelen we ernaar als we b.v. bidden: ‘vergeef ons onze schulden, zoàls ook wij onze schuldenaars vergeven’!
Dit kwam rond 540 terecht in het hart der Benedictijnse kloosterregels als: ‘Ora et Labora’, Bid en Werk. St. Benedictus is thans zelfs populair in managementstrainingen!
Zo kunnen we dus op allerlei manieren de Bergrede in praktijk brengen!
- 6
De Zaligsprekingen zijn en blijven uniek.
“Zalig de armen of nederigen van geest, de treurenden en zachtmoedigen. Zalig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, de barmhartigen en wie zuiver van hart zijn. Zalig de vrede-stichters en wie vanwege de gerechtigheid omwille van Christus vervolgd worden.” Het refrein daarbij is: “want van hen: de nederigen en de om gerechtigheid vervolgden – van hen is het Koninkrijk der hemelen, Gods nieuwe wereld”.
Jezus maakt dit concreet! Treurenden worden getroost. Zachtmoedigen beërven de aarde. Wie hunkeren naar gerechtigheid worden verzadigd. Barmhartigen worden met barmhartigheid beantwoord. Zuiveren van hart zullen God zien. Vredestichters heten kinderen van God.
Mensen met succes en macht of invloed, mensen die het voor de wind gaat – die prijs je in ònze samenleving gelukkig! Wat dat betreft zet Jezus ons in de Bergrede hélemaal op het verkeerde been. Jezus vraagt om mensen, die kwetsbaar en onvoorwaardelijk voor God en het goede kiezen. Hij kiest onvoorwaardelijk voor mensen met trauma’s of wonden.
Als je voor déze keuze van heiligen gaat – dàn heeft de wereld ècht toekomst! Daarom zingt Meerklank straks als slotlied: ‘Wij zullen opstaan tégen onrechtvaardigheid!’.
- 7
Willen wij aan Jezus’ Zaligsprekingen bij leven en sterven een vervolg geven?
Zij zijn inderdaad het Handvest voor Allerheiligen! Het begint hier en nu, en vindt voltooiïng voorbij de dood. Dàt vieren wij morgen met Allerzielen.
Zelf worstel ik natuurlijk ook met de wonden in onze levens. Enkele jaren geleden onderging ik, oud-ziekenhuispastor, zèlf een pittige operatie.
Toen gebeurde er iets onvergetelijks. Bij mijn kaarsje vielen mij zomaar deze woorden in : misschien slaat elke wond een put naar een nieuwe bron……
Dàt geloofden misschien wel alle Heiligen de eeuwen door!
In de Naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest.