Overweging Peter Commandeur -Themaviering II over de heilige Franciscus

 

Zonnelied

Allerhoogste, almachtige, goede Heer,

van U zijn de lof, de eer en alle zegen.

U alleen, Allerhoogste, komen zij toe

en geen mens is waardig uw naam te noemen.

Wees geprezen, mijn Heer met al uw schepselen,

vooral door broeder zon,

die de dag is en door wie Gij ons verlicht.

En hij is mooi en straalt met grote pracht;

van U, Allerhoogste, draagt hij het teken.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster maan en de sterren.

Aan de hemel hebt Gij ze gevormd: helder, kostbaar en mooi.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder wind

en door de lucht, bewolkt of helder, en ieder soort weer

waardoor Gij het leven van uw schepselen onderhoudt.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster water,

die heel nuttig is en nederig, kostbaar en kuis.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder vuur,

door wie Gij voor ons de nacht verlicht;

en hij is mooi en vrolijk, stoer en sterk.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster aarde, onze moeder,

die ons voedt en leidt en vruchten voortbrengt,

kleurige bloemen en planten.

Wees geprezen, mijn Heer, door wie omwille van uw liefde

vergiffenis schenken, en ziekte en verdrukking dragen.

Gelukkig wie dat dragen in vrede,

want door U, Allerhoogste, worden zij gekroond.

Wees geprezen, mijn Heer,

door onze zuster de lichamelijke dood,

die geen levend mens kan ontvluchten.

Wee hen die in doodzonde sterven,

maar gelukkig wie de dood vindt in uw wil

want Uw oordeel zal hun geen kwaad doen.

Prijs en zegen mijn Heer,

en dank en dien Hem in grote nederigheid.

Vogeltjespreek Franciscus en Mat. 25, 14-30

De eerste lezing is in de viering opgenomen op mijn verzoek, omdat ik het één van de
mooiste stukken vind uit een biografie van Franciscus zoals die al in de 13e eeuw door
een leerling van hem is opgesteld. Een regel als: "Ze rekten hun hals en strekten hun
vleugels; ze openden hun bekjes en volgden hem in nieuwsgierige aandacht met hun
blik", is toch heel mooi. Je ziet die vogeltjes voor je; duiven kunnen zich ook zo
gedragen als je ze eten geeft. Volgens kenners van Franciscus is het waarschijnlijk echt
gebeurd. En dat denk ik ook, mede omdat ik daar een eigen ervaring over heb. Een paar
jaar geleden ging ik een keer een strandwandeling maken bij het strand van Castricum.
Het was niet zo'n warme dag en tamelijk leeg aan het strand. Ik had nog maar een kort
stukje gelopen, toen ik een zwart duikersmasker zag drijven zo'n 10m verder in de zeе.
Tenminste, dat dacht ik. Maar toen ik goed keek, bleek er een groot, donker lichaam aan
vast te zitten, en er kwam een staart boven water. Het was een zeehond. Die zijn
zeldzaam in Noord-Holland. Een zeehond heb ik maar zelden gezien aan het strand.
Goed, daar stonden we dan, de zeehond en ik, tegenover elkaar, elkaar aan te kijken. En
ik kreeg het gevoel, wat je met mensen ook wel's kunt hebben, dat ik iets moest zeggen;
de stilte duurde te lang. Maar wat zeg je tegen een zeehond? Nu ken ik veel gedichten uit
het hoofd. Ik ging toen maar gedichten voor hem opzeggen. En hij leek aandachtig te
luisteren. Na een kwartiertje vond ik dat ik toch maar moest beginnen met de wandeling,
en de zeehond volgde me. Zo liep ik naar het strand van Egmond, dat is zo'n anderhalf
uur, terwijl ik gedichten aan de zeehond voor-droeg. En hij zwom met me mee, anderhalf
uur lang.
De vogels waren letterlijk aanhankelijk toen Franciscus voor ze preekte: ze volgden hem
met hun blik. Zo was die zeehond dat ook, toen-ie anderhalf uur met me mee- zwom. Het
was echt een beetje moeilijk hem in Egmond achter te laten. Maar ja, wat kun je doen.
Uit zulke gebeurtenissen blijkt hoezeer de schepping een eenheid is van liefde. Het werk
van Franciscus dat die liefde het mooiste uitdrukt, is het Zonnelied. De tekst daarvan
staat op een los vel papier afgedrukt. Ik zal het voorlezen.... In het Zonnelied worden
niet de dieren maar de zon en de wind, de sterren, het water en zelfs de dood tot onze
broeders en zusters; samen prijzen we God. En dat moeten we niet naïef of romantisch
zien. Franciscus schreef het Zonnelied aan het eind van zijn leven, toen hij zwaar ziek
was. Hij kon aan zijn ogen geen zonlicht hebben en 's nachts zelfs geen licht van het
vuur. Vanwege de pijn aan zijn ogen kon hij nauwelijks slapen. Maar evengoed dichtte hij

een loflied op broeder zon en broeder vuur. Want de ellende heeft niet het laatste woord.
Ook in ziekte of in stress en spanningen kunnen we God prijzen en die ellende in vrede
en vertrouwen dragen en zelfs gelukkig zijn, omdat we door God in de hemel zullen
worden gekroond, mede dankzij zuster Dood. Die zeehond luisterde naar mijn gedichten,
maar ze moeten ook voldoende vissen vangen, en ze worden oud en gaan dood. Toch
nam hij ruim anderhalf uur de tijd om naar mij te luisteren. Ook voor die broeder
zeehond hadden de moeilijkheden van het leven niet het laatste woord, net als voor de
broeders en zusters vogel voor wie Franciscus preekte. De liefde had het laatste woord.
Het evangelie is het evangelie van deze zondag en het lijkt het tegenovergestelde uit te
drukken: het gaat niet om liefde maar om geld verdienen. Maar toch past dat bij die
vogeltjespreek, omdat ook de harde werkelijkheid niet iets anders is dan een preek voor
vogels of gedichten voor een zeehond. De dienaars moeten teruggeven wat ze van God
hebben gekregen, met ook de winst en dat komt overeen met de opvatting van Franciscus.
Voor hem was God de grote leenheer, die alles aan ons heeft uitgeleend en dat moeten we
weer aan Hem teruggeven. In de middeleeuwen waren leenheren normaal.

Koningen hadden hun land uitgeleend aan hun edelen. En Franciscus meende dat we niet alleen onze
spullen maar ook onze eigenschappen en onze prestaties en goede daden niet aan onszelf

hadden te danken maar in leen hebben van God. Daarom moeten we die aan

Hem teruggeven, anders zouden we stelen van God. En dan moest je woekeren met je talenten
en goeie daden, zodat je die met rente aan God kon teruggeven. En dat doen we door ze
aan onze naaste te geven. Want die naaste die onze hulp nodig heeft, is Christus. Zo staat
het ook bij Mattheus: "Wat je aan de minste der mijnen doet, heb je aan Mij gedaan." En
zo geven we het goede weer terug aan God. Het was een belangrijke reden voor het
armoede-ideaal. Franciscus en ook Clara kregen veel van andere mensen en dat gaven ze
weer weg. Door die aandacht voor de naaste ontstonden er gemeenschappen van broeders
en zusters, waar die naasten bij konden horen. Het zijn ook uitingen van deemoed en
nederigheid, maar ook van vrijmoedigheid en vrijheid, omdat je jezelf relativeert en niet
voor jezelf hoeft op te komen. Het goede is gratis en je kunt zeggen wat je wilt. Dat
scheelt een hoop zorgen en het geeft een pretentieloze vrolijkheid, en redenen voor een
lofzang. De vrolijke Frans is een uitdrukking die van Franciscus is afgeleid.
Het evangelie gaat erg over geld, maar het wordt begrijpelijker als je daar ook barmhartigheid voor leest en goede daden. De derde dienaar durfde zijn talenten niet te gebruiken.
Hij deed dus niet aan barmhartigheid, maar hij verloor dan ook zijn zelfvertrouwen en
werd bang van God en van de wereld. Hij sloot zich buiten. Dan is er geen gemeenschap
en je bent zeker geen vrolijke Frans. De derde dienaar werd ongelukkig, en dat kan je
best geween en tandengeknars noemen. Maar dat komt niet van God. Zo'n nachtmerriewereld is een hel van eigen maaksel. Door bezit ontstaan grenzen tussen het jouwe en
het mijne, tussen mijn erf en jouw erf. Bezit gaat ten koste van anderen, maar door alles
aan God terug te geven, door het ideaal van de armoede, kun je worden bevrijd uit de
geld-economie, uit de zelfhandhaving ten koste van anderen.
En in dat verband wil ik ook nog iets zeggen over Clara, omdat we tenslotte de Unie van
Clara en Franciscus hebben. Ze woonde ook in Assisi. Ze was 13 jaar jonger dan Franciscus en erg van hem onder de indruk. Ze heeft armoede-ideaal van hem overgenomen
en stichtte de Clarissen. Ze hebben veel samengewerkt. Franciscus heeft het Zonnelied
ook geschreven als troost voor de Clarissen omdat hij erg ziek was en zou sterven. Ik wil
eindigen met een droom van Clara over de samenwerking tussen beiden, want dat doen
we toch in het Samenwerkingsverband. Franciscus werd door zijn medebroeders soms
aangesproken als "moeder". Want door de liefde dragen we Christus in ons hart en in ons
lichaam en we baren Hem in onze goede werken. Zo worden we moeder van Christus. En
vanwege zo'n goede daad die Franciscus aan haar had verricht, droomde Clara dat ze een
kruik met warm water naar hem bracht. Hij ontblootte toen een deel van zijn borst en zei:

"Kom, neem en zuig". En wat zij zoog -dus die goede daad, en daarmee ook Christus

was zo zoet en aangenaam dat ze het niet kon uitleggen. Na het zuigen rustte de tepel nog
een tijdje tussen haar lippen. Daarna nam ze een beetje van de melk in haar hand en dat
was helder en glanzend als goud, zodat ze zichzelf erin kon zien, als in een spiegel. En
hier wilde ik het bij laten.

Vieringen

Zondag
10:30 uur: Liturgieviering. Dit kan afwisselend een eucharistie- of een woord en communieviering zijn. Zie hiervoor het liturgierooster,waar u ook nadere informatie vindt over de voorganger en het dienstdoende koor.

Contact

Parochie H.H. Martelaren van Gorcum
Linnaeushof 94
1098KT Amsterdam
Bereikbaar via voicemail op 020-6653830
E-mailadres:  secretariaat@hofkerk.amsterdam

 

U kunt ook het contactformulier gebruiken.