Lezingen: 1 Kon. 3,5.7-12; Mat. 13,44-(46)52 (A-jaar)
Wat is wijsheid? Kunnen wij zelf helemaal bepalen wat wijs is?
Hoe wij wijs kunnen handelen en spreken?
Koning Salomo wordt vaak afgebeeld als een wijze koning. In de eerste lezing van vandaag zien we hoe de basis wordt gevormd van zijn wijsheid. Hij staat aan het begin van zijn koningschap en beseft dat hij nog heel veel niet weet. Misschien is hij onzeker. Hij vraagt God om wijsheid: om te kunnen onderscheiden wat goed en kwaad is, om rechtvaardig recht te kunnen spreken.
Het vereist een nederige houding van Salomo om te beseffen dat hij die wijsheid ook echt nodig heeft om God te dienen. Nederigheid om te erkennen dat hij het niet alleen kan, niet zonder God. Salomo had van alles kunnen wensen: rijkdom, macht, aanzien. Maar nee, hij koos ervoor een hart vol wijsheid te ontvangen.
We beseffen wellicht niet hoe bijzonder dit is. Wijsheid en nederigheid zijn vaak ver te zoeken in onze samenleving. Velen weten het allemaal zo goed. We bepalen zelf wel wat waar is; we vertrouwen op onze eigen wijsheid in plaats van op de wijsheid die God ons geeft.
En dat zien we terug in de evangelielezing van vandaag. Net als vorige week geeft Jezus zijn apostelen drie gelijkenissen.
De eerste gelijkenis gaat over een landarbeider die een verborgen schat vindt op een akker. Toen hij deze bij toeval vond, zag hij hoe waardevol deze schat was. Hij besloot alles te verkopen wat hij bezat om de akker te kunnen kopen. Met het bezit van de akker werd hij ook de bezitter van de schat. De man ontdekte de schat bij toeval; hij was er niet naar op zoek. Het was inderdaad toeval. Maar hij bezat de wijsheid om de waarde van de schat te herkennen en deze zo belangrijk te achten dat hij er alles voor overhad om de schat te bezitten. Het Koninkrijk Gods is als een schat die je toevallig vindt en die je dan wilt hebben en houden. Maar het vereist de wijsheid om te kunnen onderscheiden wat een schat is.
Het tweede verhaal gaat over de koopman. Ook hier is er sprake van een schat, maar het verschil met het eerste verhaal is dat de koopman wel op de hoogte is van het bestaan van die schat, in de vorm van parels. Hij gaat dus op weg om die parels te vinden, actief op zoek naar wijsheid. Ook hij verkoopt alles om de parels te kunnen bezitten. Hij ging op weg om de juiste antwoorden te vinden, op zoek naar de zin van het leven. Hij was bereid alles achter te laten om God te volgen en te dienen.
En dan de derde gelijkenis. Hier gaat het niet direct om het zoeken. De vissers gooien hun netten uit en willen goede vissen vangen. Maar ze weten ook dat er bijvangst is: vis die niet voldoet aan de eisen wordt weer overboord gegooid. Hier wordt verwezen naar het laatste oordeel, een gegeven waar velen het toch wel moeilijk mee hebben. Want wat is dat oordeel? Waar is de barmhartige God die zal oordelen aan het eind van ons leven? Maar de bij elkaar geraapte vis gaat ook over het Koninkrijk Gods hier op aarde. De netten zitten vol, en de vissers hebben wijsheid nodig om te onderscheiden wat goed en kwaad is. Het scheiden van de vissen in het net is als de keuzes in ons leven. Het gaat niet alleen om het laatste oordeel; het vraagt van ons die keuzes met wijsheid en nederigheid te maken.
Terugkijkend naar de drie gelijkenissen: wie zijn wij? Waar staan wij? Zijn wij als de landarbeider, nog niet bewust van de schat die ergens verborgen ligt, maar als we hem vinden wijs genoeg zijn om die schat ook in ons leven als de belangrijkste te zien?
Of hebben we wel een idee dat er een schat is? We komen regelmatig de Eucharistie vieren, horen Gods verhalen en het voorbeeld dat Jezus ons gaf. Willen we, net als de koopman, op zoek gaan naar die parels? En als we die dan uiteindelijk vinden, vinden we het moeilijk alles achter te laten en Jezus te volgen? Niet onze eigen belangen voorop te stellen. Niet er echt voor te gaan. “Ja, maar…” hoor ik wel eens. We geloven wel, maar niet dit of dat. Is dat wat Jezus van ons vraagt? Hebben we de moed en wijsheid om echt te doorgronden wat Hij van ons vraagt in Zijn Koninkrijk? Of geven we invulling aan ons geloof zoals het ons een beetje uitkomt? Het geloof is geen keuzemenuutje.
Het is niet makkelijk. Ook koning Salomo met alle wijsheid ging uiteindelijk het verkeerde pad op. Volharding is dus ook iets dat heel belangrijk is. Zeker we mogen fouten maken en wees gerust dat doen we allemaal, maar oprechte berouw helpt on de wijsheid weer te vinden.
Het is dus niet makkelijk, zeker niet, en zeker niet in de huidige samenleving waar individualisme hoogtij viert, waardoor ook velen in de problemen komen. Velen gaan uit van het “ik” en niet van “wij”, en al helemaal niet van wat Jezus ons echt vraagt. Laten we daarom bidden voor onszelf en voor iedereen op deze wereld: voor grote wijsheid en het vermogen om te onderscheiden wat echt belangrijk is. Om ons hart echt te kunnen openen voor het grote plaatje, het plaatje van het Koninkrijk Gods, hier op aarde en voor straks in de hemel.
Drie kleine vertellingen – over de schat, de parel en het sleepnet – vertellen ons over het geheim van Gods Koninkrijk. Mogen ook wij die schat of die parel vinden en uiteindelijk bij de goede en barmhartige God verzameld worden. Amen.